Ngẫm

MỐI QUAN HỆ CÁ NHÂN & TẬP THỂ

Trong cuốn sách “Chiến thắng con quỷ trong bạn” Napoleon Hill từng đề cập qua quan điểm của ông về cá nhân và tập thể: “Tài năng cá nhân chỉ có thể tồn tại, phát triển và hoàn thiện trong một cộng đồng”. Chúng ta đều biết trong các mối quan hệ xã hội, cá nhân và tập thể là mối quan hệ hai chiều, tác động qua lại. Có thể nói không có cá nhân thì không có tập thể, và tập thể chỉ tồn tại khi các cá nhân có quan hệ gắn kết. Cá nhân gắn bó với tập thể thì sức mạnh được nhân lên và tồn tại vững bền.

Cá nhân là gì?

Ta có thể xét khái niệm cá nhân dưới góc độ thống nhất hai mặt sinh học và xã hội.

Dưới góc độ sinh học “cá nhân là một cơ thể sống đơn nhất có cấu trúc thân thể và đặc điểm sinh lý riêng, do đó mới có sự khác nhau về năng lực, trình độ, phẩm chất, lối sống của mỗi cá nhân”“mỗi cá nhân học hỏi và ghi nhớ sâu sắc nhất những gì hầu như chỉ học cho chính mình”. Thuật ngữ “cá nhân” một cá nhân là một sự độc lập, không lặp lại trong thế giới tự nhiên.

Dưới góc độ xã hội “bản chất của mỗi cá nhân là tổng hoà các mối quan hệ xã hội, do đó cá nhân có khả năng tư duy, lao động, ngôn ngữ, giao tiếp, …”. Theo trang wikipedia, cá nhân (tiếng Anh: person) là một sinh vật (cơ thể sống), ví dụ như con người, có các năng lực và thuộc tính tạo thành nhân vị tính (personhood). Khái niệm nhân vị tính được các tác giả định nghĩa khác nhau trong các chuyên ngành và các nền văn hóa khác nhau theo không gian và thời gian.

Ngoài vấn đề nhân vị tính về việc khi nào thì một sinh vật được tính là một cá nhân, thì còn có các vấn đề khác về bản sắc cá nhân (personal identity) và tự ngã (bản thân, self). Từ hai khái niệm này suy ra một cá nhân cụ thể nào là cá nhân đó chứ không phải là cá nhân khác, và một cá nhân tại một thời điểm sẽ chính là cá nhân đó tại thời điểm khác (trong tương lai hay trong quá khứ) dù cho có bất cứ thay đổi nào xảy ra.

Tập thể là gì?

Tập thể là chỉnh thể gồm các cá nhân có quan hệ với nhau trong từng nhóm xã hội trên cơ sở những quan điểm chung về nhu cầu, lợi ích trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng. Từ đó hình thành nên các gia đình, lớp học, cơ quan, xí nghiệp, câu lạc bộ…

Mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể

Cá nhân rất cần đến tập thể. Xuất phát từ bản chất của xã hộị là các quan hệ giữa con người với con người nên giữa cá nhân và tập thể có mối quan hệ gắn bó với nhau. Cá nhân và tập thể có ảnh hưởng và tác động lẫn nhau. Quan hệ đó vừa thống nhất, vừa đối lập với nhau trong mối quan hệ mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người.

Trong lời dạy của Đức Phật có nói “Giọt nước chỉ hòa vào biển cả mới không cạn mà thôi” . Điều này có nghĩa là gì? Hình ảnh “giọt nước” và “biển cả” cho chúng ta thấy được điều gì?

Giọt nước và biển cả - Cá nhân tập thể
Ảnh chụp bởi Daniel Kux 

Ta biết rằng một giọt nước khi tồn tại một mình, nó nhỏ bé và mong manh. Tính chất của nước là bay hơi vào không khí. Một giọt nước chẳng mang lại được lợi ích gì. Nhưng giọt nước ấy sẽ tồn tại vĩnh viễn nếu nó được hòa vào biển cả mênh mông giữa hàng triệu, hàng tỉ giọt nước khác.

Từ mối quan hệ sự tồn tại của giọt nước và biển cả, dường như Đức Phật muốn nói đến mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể trong cuộc sống của mỗi con người. Mỗi cá nhân không thể nào tồn tại một mình hoặc nếu tồn tại được cũng sẽ bị gục ngã trước những khó khăn, thử thách. Nhưng nếu cá nhân biết đồng lòng, đoàn kết, gắn bó với tập thể, cá nhân sẽ trở thành những người có ích cho xã hội, sẽ góp phần xây dựng xã hội ngày càng tốt đẹp hơn, ý nghĩ hơn.

Triết học Mác – Lenin đã chỉ ra rằng:

Trong tính hiện thực của nó, con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội.

Mỗi cá nhân mang trong chính mình bản chất và một phần sức mạnh của cả tập thể. Mỗi một cá nhân là mỗi một tế bào gây dựng nên tập thể, quyết định tập thể ấy yếu hay mạnh. Cá nhân nào tạo nên tập thể ấy, mọi điều tốt, xấu của các cá nhân đều trở thành điểm chung của tập thể.

Sự đối lập giữa cá nhân và tập thể

Có thể nói sự đối lập giữa cá nhân và tập thể xuất phát từ bản chất độc lập. Khuynh hướng khách quan của cá nhân đối lập với những ràng buộc và quy định của tập thể. Vì vậy, nếu chỉ nhấn mạnh cá nhân, con người sẽ dễ sa vào chủ nghĩa cá nhân. Ta đều biết chủ nghĩa cá nhân có quan hệ phức tạp với chủ nghĩa vị kỷ (hiểu đơn giản là chủ nghĩa ích kỷ).

Một số nhà cá nhân chủ nghĩa cũng là những người vị kỷ. Họ cho rằng các cá nhân không có trách nhiệm ràng buộc nào đối với các áp đặt của xã hội (đạo đức); họ quan niệm rằng các cá nhân cần được tự do lựa chọn theo đuổi cách sống ích kỷ cũng như bất kỳ cách sống nào khác phù hợp với mong muốn của họ.

Một cây làm chẳng nên non,

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Núi cao bởi có đất bồi,

Núi chê đất thấp, núi ngồi ở đâu.

Trăm dòng sông đổ biển sâu,

Biển chê sông bé, biển đâu nước còn.

Hình ảnh “cây”, “núi”, “đất”, “sông”, “biển” trong những câu ca dao trên là hình ảnh nhân hóa mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể. Mỗi cá nhân đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng. Nếu lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu. Ai cũng muốn ấm no, hạnh phúc, dân chủ, tự do.

Hiện tượng lây lan tâm lý và bắt chước trong tập thể

Lây lan tâm lý là quá trình chuyển toả trạng thái cảm xúc từ cá thể này sang cá thể khác ở cấp độ tâm sinh lý nằm ngoài sự tác động của ý thức, nghĩa là người này tự đưa mình vào trạng thái tâm lý của người khác một cách vô thức.

Lực lây lan tâm lý truyền đi theo nguyên tắc cộng hưởng tỷ lệ thuận với số lượng thành viên trong nhóm và cường độ cảm xúc được truyền.

Lây lan tâm lý có hai cơ chế:

  • Cơ chế dao động từ từ: Trạng thái cảm xúc được lan truyền từ người này sang người khác một cách từ từ.
  • Cơ chế bùng nổ: Trạng thái cảm xúc truyền đi rất nhanh và mạnh, thường xảy ra khi con người lâm vào trạng thái căng thẳng cao độ.

Lây lan cho phép giải thích các cao trào cảm xúc, tâm trạng hoảng loạn tập thể, tính thuần nhất của tập thể…

Bắt chước là một sự mô phỏng, tái tạo, lập lại các hành động, hành vi, tâm trạng, cách thức suy nghĩ, ứng xử của một người hay một nhóm người nào đó. Các cá nhân trong tập thể bắt chước bắt chước lẫn nhau. Bắt chước giúp giải thích các khuynh hướng về mốt, xu hướng thời thượng…

Mâu thuẫn – xung đột trong tập thể

Mâu thuẫn là quá trình trong đó một bên nhận ra rằng quyền lợi của mình hoặc đối lập hoặc bị ảnh hưởng tiêu cực bởi một bên khác.

Cá nhân tập thể
Người tạo: akindo | Tác giả: Getty Images

Mâu thuẫn hình thành trong tập thể được chia làm 4 loại:

  • Mâu thuẫn – xung đột bên trong cá nhân (là mâu thuẫn giữa nhiệm vụ được giao và khả năng thực hiện của cá nhân hoặc mâu thuẫn giữa yêu cầu công việc và nhu cầu của cá nhân).
  • Mâu thuẫn – xung đột giữa các cá nhân (là mâu thuẫn giữa các cá nhân nảy sinh do bất đồng về quan điểm trong đánh giá các sự việc, hiện tượng, giá trị, quyền lợi, tính cách khác nhau)
  • Mâu thuẫn giữa các cá nhân với nhóm (tập thể) (là mâu thuẫn giữa cá nhân và nhóm (tập thể) do quan điểm hoặc lợi ích không phù hợp.
  • Mâu thuẫn giữa các nhóm (là mâu thuẫn giữa các nhón trong một tập thể. Nguyên nhân do quan điểm quyền lợi của các nhóm có khi không thống nhất với nhau nên xảy ra mâu thuẫn)

Các phương pháp giải quyết mâu thuẫn – xung đột trong tập thể

  • Phương pháp áp chế (phương pháp Thắng -Thua): Là phương pháp giành thắng lợi cho một phía. Phía đa số dùng sức mạnh của mình để áp đảo phía thiểu số. Đây là phương pháp dễ dàng áp dụng nhưng ít làm người ta thỏa mãn hay thuyết phục, nhất là trong lâu dài.
  • Phương pháp thỏa hiệp (phương pháp Thua – Thua): Là phương pháp mỗi bên từ bỏ, nhân nhượng để đem lại bình yên trong tập thể. Phương pháp này thường dùng khi trong tập thể mâu thuẫn nảy sinh do bất đồng lợi ích. Đây chỉ là giải pháp tạm thời, bởi vì khi người ta phải từ bỏ phần của mình, thì họ sẽ tìm cách giành được nó dưới hình thức khác, hoặc thời gian khác khi có cơ hội.
  • Phương pháp thống nhất (phương pháp Thắng – Thắng): Là phương pháp tốt nhất và làm vừa lòng nhất, để chấm dứt mâu thuẫn. Phương pháp này dựa trên tiền đề là các sự khác biệt đều có giá trị, tượng trưng cho phần đóng góp cụ thể, riêng biệt mà mỗi người có thể gánh vác cho sự phát triển chung của tập thể.

Tóm lại, cá nhân và tập thể không thể tách rời

Chủ nghĩa cá nhân không phải là xoá bỏ, hy sinh lợi ích cá nhân nhưng lợi ích cá nhân phải phù hợp với lợi ích của tập thể. Sống trong tập thể, cá nhân không khỏi phát sinh mâu thuẫn với chính bản thân và với tập thể. Mỗi cá nhân cùng tập thể có thể cùng nhau phát triển vì lợi ích chung cũng như vì lợi ích riêng của chính mình. Có câu nói “Muốn đi nhanh hãy đi một mình, nhưng nếu muốn đi xa hãy đi cùng nhau”; chúng ta đừng vì những lợi ích trước mắt mà chúng ta bỏ qua những lợi ích lâu dài.

Nhấn đọc thêm để xem những bài khác nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *